Ga terug naar overzicht

Interview NEELIE!

Er is maar één stand en dat is vooruit

Theatergroep Suburbia heeft de primeur van een voorstelling geïnspireerd op het leven van oud-politica Neelie Kroes. Haar verleden is omstreden –en toch is zij voor veel vrouwen een rolmodel. Een theatervoorstelling over iemand die nog springlevend is: hoe zijn schrijver Léon van der Sanden en regisseur Julia Bless tot deze keuze gekomen?

Is het uit bewondering dat jullie hebben gekozen voor Neelie Kroes?

Léon: You either love her or hate her. Neelie is een vrouw die staat voor deze tijd. Een vrouw met een pantser waar af en toe enorme scheuren in te zien zijn. Het stuk laat topjes van ijsbergen zien geïnspireerd op zowel het politieke als persoonlijke leven van Neelie. Het roert in vogelvlucht aan hoe het moderne liberale Nederland is geworden tot wat het is geworden. Dat vind ik interessant.

Julia: Ze fascineert me en ik heb wel bewondering voor sommige kanten van haar die zo tegengesteld zijn aan de mijne. Maar ik maak deze voorstelling in de eersteplaats als onderzoek naarde vraag: wat doet macht met een vrouw? We weten veel over machtige mannen, maar weinig over machtige vrouwen. Gaan die anders om met macht? Moet je van staal zijn om machtige posities te bekleden of wordt je gaandeweg geharnast. Erotiseert macht bij vrouwen ook? Verliezen zij ook het vermogen tot zelfreflectie of moet dat al afwezig zijn om zo’n carrière te maken? Is het mogelijk om kwetsbaar te blijven als je macht wil?

Er is in Nederland weer veel te doen over vrouwen in topposities. Het zijn er veel te weinig volgens de politiek en steeds weer doet zich de vraag voor of er niet quota moeten komen voor raden van bestuur. Neelie Kroes is het voorbeeld van iemand die het wel gelukt is. Dat is zeer bewonderenswaardig maar ik vraag me steeds af wat voor prijs ze betaald heeft en of dat het wel waard is.

Wat voor vrouw is Neelie?

Julia: Neelie is een rationele vrouw. Iemand die zich alleen door feiten laat leiden. Een vrouw die emoties zoveel mogelijk buitensluit. Ze wil altijd vooruit, naar weer een nieuwe klus die geklaard moet worden. Ze reflecteert niet, staat niet erg lang bij dingen stil. Wat mij ook enorm fascineert is het feit dat ze letterlijk alles achter zich verbrandt. Ze wil geen enkele ballast of verleden met zich meedragen. Foto’s, documenten, alles gaat in vlammen op. Er is maar één stand en dat is vooruit. Ik vraag me af wat haar drijft en ik hoop tijdens het maakproces dichter bij het antwoord te komen.

Léon: Kleurrijk. Intrigerend. Een powerfeministe, maar ook een vrouw die in de ban raakte van charlatans en criminelen –een vrouw die duizend engeltjes op haar schouder had. Ze is ongelooflijk theatraal en gepassioneerd. Ze probeert haar kolkende emoties te beheersen door heel rationeel te zijn. Ze is een vat vol tegenstrijdigheden. Iemand die nooit achterom kijkt. Ze kijkt alleen maar vooruit. Dat past heel goed in de huidige tijd.

Is Neelie hard?

Julia: Dat is de vraag. En het antwoord wordt voor een groot deel bepaald door hoe wij naar vrouwen kijken. Als het een man was geweest, zou je niet hebben gedacht: ‘wat een harde man’. Dan zou zijn daadkracht geroemd worden. Wij hebben nog steeds moeite metstellige, daadkrachtige vrouwen. Het zijn nog steeds geen eigenschappen die wij prettig vinden bij een vrouw.

Neelie ziet er van buiten heel vrouwelijk uit, maar in haar manier van optreden is ze heel mannelijk.

Veel vrouwen hebben daarom ook kritiek op haar maar veel mannen vinden haar geweldig.

Léon: Nou, geweldig.. Ik vind het tragisch dat vrouwen zich de zeer onaangename eigenschappen van macho’s moeten aanmeten om te kunnen concurreren in de mannenmaatschappij. Zulke eigenschappen moet je juist niet verheerlijken. Laat die mannen een beetje vrouwelijker worden! Er zijn mensen die Neelie bewonderen, zeker, maar je ziet welke prijs ze betaalt voor haar hardheid. Er zijn in de voorstelling momenten dat ze breekt en dat je haar met haar emoties ziet worstelen. Uiteindelijk blijft ze alleen, in eenzaamheid achter.

Julia: Ja en dat is opmerkelijk. Een man van haar statuur en met haar carrière kan natuurlijk ook de nodige huwelijksproblemen hebben of scheiden. Het is nu eenmaal moeilijk om zo hard te werken en ook nog je huwelijk goed houden. Maar je ziet vaak dat een man hertrouwt en aan zijn tweede of derde leg begint met een jongere vrouw die valt voor aanzien en geld. Andersom zie je dat niet zo gebeuren. Dat is oneerlijk.

Léon: Zij is ook niet iemand die valt voor een jong ventje van 35 dat er lekker uitziet met zijn gespierde lichaam. Dat pleit voor haar. Zulke vrouwen bestaan hoor, vrouwen die een man zien als een handtas...

Julia: Een handtas? Hahaha!

Léon: Een man als sieraad, voor de seks.

Julia: Nou, good for them! Is het een keer andersom.

Wat denk je van Neelie’s huwelijk met socialist Bram Peper?

Julia: Het eerste Paarse huwelijk in de geschiedenis. Tegenpolen die elkaar aantrekken. Hij is de lezer, de denker. Zij de doener. Hij bracht diepgang en intellectuele uitdaging in haar leven. Zij zorgde voor reuring en voorwaartse kracht in de zijne. Het was een iconisch paar. Beidenwaren zij politici, beidenhadden een gigantisch netwerk en beiden waren zeer machtig.

Léon: Zij was helemaal hoteldebotel. Bram zei: 'Ze viel op mijn macht, mogelijkheden en netwerk.' Op dat moment was ze de grote loser die in puin lag, uitgekotst door de VVD. Maar ik geloof echt dat ze verliefd op hem was. Dat neemt niet weg dat het plotseling afgelopen was met die verliefdheid toen Bram na de bonnetjesaffaire opeens geen minister meer was. Maar hij heeft haar hoe dan ook beïnvloed, door hem heeft ze meer oog voor het sociale gekregen.

In 2014 maakten jullie samen een voorstelling over Madame Bovary, de negentiende-eeuwse doktersvrouw die probeert te ontsnappen aan een saai leven op het platteland. Bovary versus Kroes. Onmacht versus macht. Negentiende-eeuwse lijdzaamheid versus twintigste-eeuwse daadkracht. Is er geen enkele overeenkomst tussen deze vrouwen?

Julia: Neelie is natuurlijk het tegenovergestelde van Emma Bovary, een fictieve, machteloze vrouw die verveeld thuiszit. Neelie is een van de machtigste vrouwen in de Nederlandse geschiedenis die niets anders doet dan enorm hard werken. En toch denk ik dat er overeenkomsten zijn. Neelie heeft dezelfde vervorming als Emma; ze verliezen allebei hun realiteitszin. Emma schiet te ver door in haar zucht naar opwinding en vlucht weg van wat ze heeft. Neelie is zo gefocust op het aanpakken van steeds weer nieuwe klussen, dat ze de realiteit uit het oog verliest.

Léon: Emma en Neelie zijn tegenpolen. Neelie is een echte Rotterdamse, een doener, haar vader had een vrachtwagenbedrijf. Dat tekent haar, ze heeft een straatvechtersmentaliteit. Maar in hun verhouding tot mannen zijn er overeenkomsten tussen Neelie en Emma. Ze zetten allebei hun schoonheid in als wapen. En ze hebben allebei problematische relaties. In NEELIE! is dat toegespitst op Fokker-topman Swarttouw –er zijn meer verhalen over affaires, maar ik heb me beperkt tot dingen die zijn gebleken uit interviews en biografieën. Dat koketteren en het inzetten van het erotische springt steeds in het oog als je over haar leest.

Hoe dicht ben je bij de feiten gebleven?

Léon: Mijn stuk is helemaal geïnspireerd op bestaande interviews, de twee biografieën en eigen gesprekken. Natuurlijk heb ik de scènes sappiger gemaakt en bijvoorbeeld personages samengevoegd, maar echt verzonnen heb ik weinig..

Komt Neelie de voorstellingzien?

Julia: Ik denk niet dat datgebeurt. Ze wil niet omkijken, reflecteert niet. Dus nee, ik verwacht dat ze op zijn zachts gezegd ‘not amused’ is en heeft ook geen reactie gegeven op het feit dat wij haar leven gaan dramatiseren.

Maar ik ga respectvol om met haar leven. Ik neem geen stelling voor of tegen haar. Ik toon het leven van een bijzondere, ongewoon machtige vrouw in de hoop dat het publiek –in tegenstelling tot Neelie –wel gaat reflecteren op hun leven en wat daarin echt van waarde is.

De voorstelling NEELIE! is zaterdag 07 oktober te zien in Veluvine.

Tekst: Brigitte van Meurs 


Ga terug naar overzicht